بردگان و آزادگان از نظر امام علی علیه السلام – 673 روز پیش

[سید]

امام علی علیه السلام می فرماید:
''دنیا خواه ناخواه منزلگاهی استبرای بشر که چند صباحی در آن زندگی می کند و می رود.''
بعد میفرماید:
''ولی مردم دراین دنیا دو دسته اند: یک دسته به بازار این جهان می آیند و خودشان را می فروشند وبرده می سازند. دسته دوم مردمی هستند که خود را در این بازار می خرند و آزاد میسازند.''

[سید]

این سخن به قدری عمیق و محکم و پر معنی است که جز از روحی کهبا نور خدا روشن شده باشد تراوش نمی کند.

آری، محصول زندگی برخی از افرادکه متأسفانه هنوز اکثریت افراد بشر را تشکیل می دهند، بردگی و خود فروشی و شخصیتخود را از دست دادن و به تعبیر قرآن کریم خود باختن و خود زیان کردن است؛ بندگیشهوت و حرص و خشم و کینه است؛ اسارت در بند عادات جاهلانه و رسوم بی منطق و نامعقولاست؛ تقلید از مد و تابعیت این اصل است که: "خواهی نشوی رسوا همرنگ جماعتشو".
بعضی از مردم چنین می پندارند که همینکه ملوک کسی دیگر نبودند و به اصطلاحزر خرید نبودند دیگر آنها آزاده اند، دیگر نمی دانند هزار نکته باریک تر از مواینجاست، نمی دانند اسارت و بندگی هزار نوع و هزار شکل دارد، نمی دانند که بندگیطمع و آز هم بندگی است، اسارت در قید عادات جاهلانه هم بندگی است، پول پرستی همبندگی است:

بیتی ازعنصری بیارم کز وی *** خوبتر و نغزتر رقم نتوان کرد
دانش و آزادگی و دین و مروت *** اینهمه را بنده درم نتوان کرد

[سید]

حضرت یوسف علیه السلام سالها نام بردگیداشت، یعنی در بازار خرید و فروش کالاها خرید و فروش می شد، مانند یک کالای بی جاندست به دست می گشت. از زیر دست این خارج می شد و زیر دست دیگری قرار می گرفت. ازاین خانه به آن خانه منتقل می شد. مالک هیچ چیز نبود، حتی غذایی که می خورد و یاجامه ای که می پوشید از آن اربابان بود. اگر کار می کرد و محصولی از دسترنج خودتهیه می کرد باز هم متعلق به خودش نبود، زیرا بنده و برده هر چه کسب می کند بهارباب تعلق می گیرد.

یوسف از نظر جسمانی کاملا برده بود، ولی همین یوسف ثابتکرد که آقاتر و آزادتر از او در همه کشور مصر وجود ندارد. محبوب و معشوق یکی اززیباترین زنان مصر واقع شد و همان یوسف غلام و برده جواب رد به آن زن زیبای جوانمتشخص داد. گفت در عین اینکه از لحاظ قانون مالکیت، تن من برده شماست، روحم آزاداست، بنده شهوت و هوا نیستم: " غیر حق را من عدم انگاشتم "؛ من فقط بنده یک حقیقتمی باشم و روحم در مقابل یک فرمان خاضع است و آن خداوند متعال است که خالق من است. من حاضرم علاوه بر بردگی، در چهار دیواری زندان هم بسر ببرم و بنده شهوت و هوانشوم. حاضرم این محرومیت و محدودیت ظاهری را بپذیرم و آن بند را بر گردنننهم.
رو کرد به درگاه خداوند متعال و گفت:
"خدایا زندان در نظر من از آنچهاینها مرا به آن می خوانند محبوب تر است."

[سید]

در تاریخ، شواهد زیادی هست ازکسانی که از لحاظ قانون مالکیت، غلام و برده و مملوک بودند، ولی از لحاظ روح و عقلو فکر در منتهای آزادی بودند. مگر لقمان حکیم که قرآن کریم سوره ای به افتخار او ونام او اختصاص داده، برده و بنده نبود؟
در عین حال از لحاظ عقل و روح و اخلاق درمنتهای آزادمنشی بسر می برد.
شواهد زیادتری همیشه در جلو چشم خود می بینیم ازکسانی که به حسب قانون مالکیت آزادند ولی اسیر و برده اند، عقل و فکرشان برده است،روح و دلشان برده است، شهامت و اخلاقشان برده است.

قرآن کریم میفرماید:
"بگو زیان کرده واقعی آن کسانی هستند که خودشان را باخته اند و شخصیتانسانی خود را از دست داده اند."
اینکه کسی در صحنه زندگی جامعه خود را ببازد،یا خانه و مسکن خود را ببازد، یا پول و ثروت خود را ببازد، یا مقام اجتماعی خود راببازد، آنقدر مهم نیست که کسی شخصیت معنوی و انسانی خود را ببازد، حریت و شهامت خودرا ببازد، شجاعت خود را ببازد، استقلال و مناعت خود را ببازد، صفا و صمیمیت خود راببازد، وجدان و قلب حساس خود را ببازد، عقل و ایمان خود را ببازد، روح استغنا وفتوت خود را ببازد

[سید]

مردم همان طوری که علی علیه السلام فرمود دو دستهاند:

یک دسته در بازار این جهان خود را می فروشند به پول و مقام و هوا و هوس وتجمل و مد و تقلید، و دسته دیگر در این بازار خود را خریداری می کنند و شخصیت واقعیو انسانی خود را باز می یابند، یک دنیا بزرگواری و عزت نفس و مناعت و شرافت و راستیو استقامت و عدالت و تقوی و حقیقت خواهی و ایمان و معنویت برای خود ذخیره میکنند.

در این بازار آن نرخی را به رسمیت می شناسند که قرآن تعیین کرد که هیچ چیزارزش ندارد که آدمی خود را به آن بفروشد.

امام صادق علیه السلام در ضمناشعاری می فرماید:

من این نفس گرانبها را در بازار وجود و هستی فقط یک قیمتبرایش قائل هستم، فقط یک گوهر است که شایسته است بهای این متاع گرانبها قرار گیرد. آن گوهر همان است که از صدف کون و مکان بیرون است. من در میان تمام مخلوقات جهانچیزی که ارزش بهای این کالا را داشته باشد، سراغ ندارم. اگر من خود را و نفس خود رابه یک کالای دنیایی بفروشم، به موجب اینکه کالای دنیایی فانی شدنی است از بین میرود و متاع گرانبهای روح و نفس من نیز به موجب این که فروخته شد از دستم رفته است،دیگر من دست خالی هستم؛ نه متاع در دستم هست و نه بهای آن.

غلام همت آنم که زیر چرخ کبود *** ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد است

حکمت ها و اندرز ها صفحه 27